Postingan

FUNSIONAMENTU LEI TARA BANDU (LTB) NE’E BA SE?

Gambar
    Autor: Martinho Tilman "BurakLebo  Iha fulan hirak ikus ne’e polémika maka’as tebes kona-ba lei tara bandu nian iha Covalima liu-liu postu administrativu Fatumea. Tanba saida mak lei tara bandu ida ne’e nesesariu no importante atu implementa iha kontestu ida ohin loron? Nune’e di’ak tebes atu ita haree hamutuk no deskuti hodi buka dalan no solusaun, tanba saida mak sosializasaun ne’e to’o deit iha estrutura suku ka autoridade lokal no lia nain de’it no tanba saida la to’o ba iha komunidade en jeral iha suku no postu laran (Fatumea). Iha indizius seluk hateten katak iha suku balun la inklina intelektual postu liu-liu suku nian hodi haree lei sira ne’ebé mak atu implementa haktuir lei tara bandu ida ne’e, no estrañu liu tan mak derepente de’it lei ne’e jadi (dadi tian). No husi ida ne’e iha mós razaun fundamentu balun ne’ebe mak obriga lei tara bandu ida ne’e tenke eziste? Husi perspetiva ne’e...

Produsaun Agrotoxiku: Hafraku Fertilidade Rai, Haklean Injustisa Hasoru Feto no Umanidade

Gambar
Norberto S Ximene “Lakoda”   Modu produsaun ekonomia kapitalista nian, iha ne’ebé nia interese no orientasaun dahuluk mak hetan lukru ka profit ne’ebé laiha limitasaun―iha ne’ebé la’os de’it esplora ema, maibe mós hakrekas rai, ne’ebé mak nu’udar fonte uniku ba produsaun agrikultura. Hirak ne’e, sei lori mós ba produtu ne’ebé mak toos nain produs ne’ebé kontamina ho veneno, nune’e produtu ne’ebé mak distribui no sosa iha merkadu sei lori ba hafraku kondisaun saúde ema nian, husi dependensia ne’e lori mós moras oi-oin ba ema. Kondisaun ne’e, mosu tanba agrotoxiku ka agrokimiku ne’ebé nu’udar produtu adubu kimiku, pestisida, insektisida, herbisida inklui fini hibrida no seluk tan. Kimiku ne’ebé uza hodi kontrola kresimentu ekolojia nian―iha produsaun kimiku ne’e lori ba kria injustisa hasoru ekolojia, halo toos nain sai dependensia total ba produtu agrotoxiku ne’ebé hatu’ur ho lojika merkadu ba akumulasaun kapital ida be rohan la’ek. Produsaun agrotoxiku nu’udar programa id...